« بازگشت

طب سنتی - مزاج ها

* مزاج گرم و خشک

از هوای تازه و خنک استفاده نمایند. در رژیم غذایی خود بیشتر از میوه‌ها و سبزی‌ها بهره ببرند و کمتر از گوشت استفاده نمایند. مصرف آب و مایعات را به همراه چند قطره آب لیموترش تازه افزایش دهند تا ادرار آن‌ها صبح که از خواب برمی‌خیزند به رنگ زرد لیمویی باشد. حداقل 6-5 ساعت خواب شبانه توصیه می‌شود.

 خواب كافي در بدن یک شخص صفراوی، به علت ایجاد سردی و رطوبت، به کاهش حرارت کمک می‌نماید.

در روزهای تابستان حداکثر یک ساعت چرت پس از ناهار رطوبت کافی به بدن آن‌ها می‌رساند. البته بین صرف ناهار و خواب روز باید حداقل یک ساعت فاصله باشد. در شرایطی که تحت فشار عصبی قرار می‌گیرند، دستور تنفس طبی و تمرینات ذهنی آرام‌بخش را به کار ببرند.

* تنفس طبی یعنی: در حالت نیمه دراز کشیده، نفس کاملاً عمیق بکشید و سینه‌های خود را از هوای تمیز پر نمایید. به مدت 5 ثانیه نفس خود را حبس نموده و سپس آرام آرام طی حدود 10 ثانیه نفس را بیرون دهید. آرامش و احساس نشاط بر شما چیره خواهد شد. از این دستور در شرایط پرتنش روزانه چندین بار می‌توانید بهره بگیرید و حتی در حالات معمولی نیز به آرامش شما کمک خواهد نمود.
استراحت کافی را فراموش ننمایند، زیرا فعالیت زیاد و ورزش شدید، گرمی‌ و خشکی را در آن‌ها افزایش می‌دهد. فعالیت جسمی ‌و ورزش را در هوای خنک، صبح زود یا شامگاه انجام دهند. هر 12 ساعت بینی خود را با کمی ‌روغن بادام شیرین مرطوب کنند. از هوا، محیط و فعالیت‌ها و هیجان و خشم که موجب افزایش گرمی ‌و خشکی می‌گردند پرهیز نمایند.

* برخی از پرهیزهای مزاج گرم و خشک

مصرف بیش از حد تخم‌مرغ، سیر، پیاز، ادویه‌های تند و تیز، گوشت قرمز، گوشت تمام پرندگان کوچک، بادمجان، موز، خربزه، آناناس، طالبی، انجیر، گردو، پسته، فندق، نارگیل، سیاه‌دانه، شنبلیله و ریزه‌خواری (این که انسان مدام در حال غذا خوردن باشد مثل تخمه شکستن و خوردن تنقلات) و ...

از تمامی ‌غذاها و نوشیدنی‌هایی که دارای مزاج گرم به ویژه گرم و خشک (مخصوصاً در هوای گرم) هستند، پرهیز و در صورت ضرورت و نیاز حتماً با مصلحات آن و به مقدار خیلی کم استفاده شود.

غذاهای مفید برای مزاج گرم و خشک

انواع مرکبات، انار، شاه‌توت، خیار، سیب، گلابی، آلبالو، گیلاس، آلو، شفتالو، گوجه سبز، زرشک، هندوانه، کدو خورشی، هویج فرنگی، روغن زیتون، سوپ جو، پاچه گوسفند همراه با تعدادی آلوبخارا، سبزی‌هایی مانند کاهو، اسفناج، لیموترش تازه، سیب‌زمینی بخارپز شده، بامیه، برگه هلو و زردآلو، مغز بادام خام، برنج سفید با روغن زیتون، کدو حلوایی، نخودفرنگی، عدس، ماش، جوی دوسر، مخمر آبجو، رب انار، آب انار، لواشک خانگی، گریپ فروت، ترنجبین، شیرخشت، تمرهندی، نان جو، آش جو، بذرهای ملیّن مانند اسفرزه، بارهنگ، ترشی‌های طبیعی، مغز فلوس، انگور.
* نوشیدن روزانه یک تا سه لیوان شربت زرشک نیم ساعت قبل از غذا و دو ساعت و نیم بعد از آن نیز مفید است. عرق کاسنی و عرق شاهتره بهترین نوشیدنی برای این گونه افراد است.
* تخم خیار، مغز تخم هندوانه، تخم کاهو از هر کدام به مقدار مساوی مخلوط و آسیاب کرده و روزی دوبار و هر بار یک قاشق غذاخوری در یک لیوان آب حل کرده و میل کنند.
* به طور کلی از تمامی‌ غذاها و نوشیدنی‌هایی که دارای مزاج سرد بویژه سرد و تر هستند، استفاده كنند.


مزاج گرم و خشک و استعداد بیماری‌ها

افراد صفراوی مزاج در صورت عدم رعایت دستورات، استعداد بیشتری برای بروز علائم و بیماری‌های ذیل دارند: اضطراب و تنش فکری، تپش قلب، اسهال خونی، التهاب کبد، لکه‌بینی و افزایش خونریزی حيض، سرفه خشک، بی‌خوابی، سوزش ادرار بدون علت، لاغری شدید، شوره سر و ... .
 

مزاج‌ گرم و تر

از انواع ميوه، سبزي، گوشت و غذاهاي دريايي استفاده کنند. پياده‌روي يا دويدن صبحگاهي حدود 30-15 دقيقه لازم است. 7-6 ساعت خواب شبانه كافي است. سعي كنند كمتر از 3 ساعت و بيشتر از 8 ساعت نخوابند. همه افراد از زود به رختخواب رفتن و زود بيدار شدن بهره مي‌برند ولي افراد دموي مزاج باید بیشتر آن را رعایت کنند. در تابستان نيم ساعت استراحت يا چرت بعد از غذا  بسيار مفيد است. از غذاهاي با فيبر بالا استفاده نمايند تا اجابت مزاج طبيعي داشته باشند. حجامت يا فصد سالي 3-2 بار براي اين افراد عالي است و بهتر است اين كار در فصل بهار يا تابستان انجام شود. از هوا، محيط و فعاليت‌هایی كه موجب افزايش گرما و رطوبت مي‌شوند پرهيز نمايند. كم‌خوري و استفاده از غذاهاي كم‌كالري برايشان مفيد است. 

برخي از پرهيزهای مزاج گرم و تر

پرخوري، مصرف بیش از حد ادويه‌های تند، انواع شور (‌خيارشور و...)، گوشت زياد، غذاهاي نشاسته‌اي، غذاهاي چرب، تخم‌مرغ، خرما، توت، كشمش،‌ انبه، بادام، پسته، موز، فندق، انجير،‌ انگور،‌ سير،‌ بادمجان، گوشت گوسفند،‌ بره، بوقلمون، اردك،‌ تخم اردك و جگر سياه.

 * بهتر است از ‌غذاها و نوشیدنی‌هایی که دارای مزاج گرم و تر هستند کمتر استفاده نمایند و در صورت ضرورت و نياز، ‌حتماً ‌با مصلحات آن و به مقدار خيلي كم استفاده كنند. 

غذاهاي مفيد براي مزاج‌ گرم و تر

از غذا‌ها و نوشيدني‌هايي كه داراي مزاج سرد به ويژه سرد و خشك هستند به طور متناسب استفاده کنند.

 وشيدن آب خنك به همراه چند قطره آب ليموترش تازه، آب زرشك، كاهو، خيار، ‌ميوه‌ها به خصوص سيب درختي همراه با پوست و دانه‌هاي آن، انار،‌ نارنگي، پرتقال، ‌گلابي، ‌نارنج، تمرهندي، ‌ليمو شيرين، سنجد،‌ غوره، آلوبخارا، سوپ يا آش جو، نان جو، ليموترش تازه،‌ استفاده از سالاد فصل، روغن زيتون، ‌حبوبات و غلات جوانه‌زده (مثل جوي دوسر،‌ ماش و عدس)،‌ بذرهاي ملين (مانند اسفرزه، بارهنگ، خاكشير)، غذاهاي خام (ميوه‌ها و سبزي‌ها)،‌ انواع توت تازه به خصوص شاه‌توت، عسل به مقدار كم،‌ كدو خورشي،‌ آلبالو و ... . 

مزاج گرم و تر و استعداد بيماري‌ها

افراد دموي مزاج در صورت عدم رعايت دستورات، استعداد بيشتري براي بروز علائم و بيماري‌هاي ذيل دارند: ‌سردرد،‌ پرخوابي، هماچوري ،‌ خستگي، چاقي، ‌تپش قلب.

مزاج سرد و تر

سعي كنند روزي دو وعده غذا ميل كنند زيرا توانايي هضم دستگاه گوارش افراد بلغمي كم است. اگر در بين وعده‌هاي غذايي احساس گرسنگي كردند مقداري ميوه يا سالاد متناسب با مزاج ميل كنند. ورزش و فعاليت جسمي منظم توصيه مي‌شود. راه رفتن به مدت 15-10 دقيقه پس از شام برایشان مفيد است./
حداقل 8 ساعت خواب مناسب لازم دارند. سعي كنند قبل از طلوع آفتاب از خواب برخيزند تا از توليد بلغم اضافه خودداري شود. از هوا و محيط مرطوب و خواب و استراحت بيش از اندازه كه موجب افزايش سردي و تري مي‌شود پرهيز نمايند. پوشيدن لباس مناسب و گرماي كافي به خصوص در هواي مرطوب توصيه مي‌شود./
حمام گرم و خشک (سونای خشک) براي رفع بلغم مفید می‌باشد. خوابيدن در طي روز و هم‌چنين يك ساعت قبل از غروب براي آن‌ها بسيار مضر بوده و موجب افزايش بلغم گشته و سنگيني سر و التهاب سينوس‌ها و كند شدن رفتارهاي مغزي را موجب مي‌شود./

* برخي از پرهيزهای مزاج سرد و تر/

پرخوري، مصرف بیش از حد و بدون مصلح انواع فرآورده‌هاي لبني، ترشي‌ها و ‌سركه، شور، ماش، برنج سفيد، ‌عدس، سيب‌زمينی، سوپ جو، ميوه‌های ترش و كال، نارنگي، ‌كيوي، مركبات، هندوانه، خيار ‌و تخم آن، ‌تخم كاهو،‌ تخم كاسني، ‌نشاسته،‌ قارچ، گوشت گاو، ‌انواع گوشت سفيد، گوجه‌فرنگي، كدو خورشي، كاهو، اسفناج، غوره، سماق، انواع آلو و آلبالو و ... ./
از تمامي غذاها و نوشيدني‌هايي كه داراي مزاج سرد به ويژه سرد و تر (مخصوصاً‌ در هواي سرد) هستند، پرهيز و در صورت ضرورت و نياز حتماً با مصلحات آن و به مقدار خيلي كم استفاده كنند./

*غذاهاي مفيد براي مزاج‌ سرد و تر /

آبگوشت، گوشت شتر،‌ برّه، ‌كبوتر،‌ سار، گنجشك، بوقلمون كباب شده، مرغ محلي، ‌ميوه‌های رسيده و شيرين مانند سيب با پوست و دانه، گلابي، طالبي، ‌به،‌ نارگيل، ادويه‌ها مانند هل، دارچين، زنجبيل، زعفران، فلفل سياه و قرمز،‌ آويشن،‌ مقل ازرق، ‌رازيانه، سير، دانه خردل،‌ موسير، ريشه‌ها مانند ‌چغندر، شلغم، هويج، ‌كلم قمري، ‌ترب سياه و سفيد،‌ تمامي سبزي‌‌های گرم مانند ساقه كرفس، نعناع، ريحان، جعفري،‌ مرزه، ‌ترخون، تره و شويد، شنبليله، ‌حبوبات مانند ‌نخود،‌ گندم، ‌لوبيا چيتي ‌و لپه، نوشيدني‌هاي گرمي‌بخش مانند ‌دم‌كرده دارچين و مقدار كمي زنجبيل، گل گاوزبان، اسطوخودوس، بذرهاي ملين مانند تخم ريحان، خاكشير، ‌مرو،‌ خشكبار مانند‌ بادام، گردو، ‌فندق،‌ پسته، كنجد، ارده، عسل، شيره خرما يا انگور./
در صورت استفاده از برنج، حبوبات و یا غلات بهتر است از ادويه‌های گرم مانند زيره سياه، زيره سبز،‌ زنجبيل، دارچين، هل، ‌زعفران و كمي زردچوبه استفاده كنند./

*مزاج سرد و تر و استعداد بيماري‌ها /

این افراد درصورت عدم رعايت دستورات، استعداد بيشتري براي بروز علائم و بيماري‌هاي ذيل دارند: ‌عطسه، سردرد، صرع، آسم، سينوزيت، التهاب و بزرگ شدن لوزه‌ها، ضعف هضم، شب ادراری، دردها و التهاب‌هاي مفصلي، ترشحات رقيق واژینال، تاخير در قاعدگي./
 

مزاج سرد و خشک/

اين افراد داراي پوست خشك بوده و بايد پوست خود را با روغن زيتون يا روغن كنجد چرب كنند. 15-10 دقيقه پياده‌روي بعد از شام برایشان مفيد است. از مايعات به همراه چند قطره آب ليموترش تازه به اندازه كافي استفاده كنند./
آب هويج و آب سيب را فراموش نكنند. حمام كردن با آب ولرم و ماساژ بدن با روغن‌هاي مناسب مفيد مي‌باشد. هر 12 ساعت بيني خود را با كمي روغن بادام شيرين مرطوب كنند. ورزش‌هاي سبك مانند پياده‌روي انجام دهند./
سفرهاي كوتاه به خصوص به مناطق مرطوب و متعدل توصيه مي‌شود. دستور تنفس طبي را صبح زود و بعداز ظهرها انجام دهند. حداقل به 6-5 ساعت خواب نياز دارند. خوابيدن در طي روز براي آن‌ها مضر است. از هوای سرد و خشك مثل هواي پاييز، محيط و فعاليت‌هايي كه موجب افزايش سردي و خشكي مي‌شوند خودداري كنند. از بي‌خوابي و كم‌خوابي خودداري نمايند. افسردگي، غم، تنهايي موجب تشديد علائم سوداوي مي‌شوند. استفاده مداوم از رايانه و زياد تماشا كردن تلويزيون، سودا را افزايش مي‌دهد./

محمد بن زکریای رازی:
"حتی المقدور بیماران را با غذاهای مناسب درمان نمایید."

آن چه می‌خوانید تنها قطره‌ای از دریای بیکران علم غذا درمانی (درمان طبیعی) است که به ما کمک خواهد کرد تا بتوانیم بیماری‌ها را کنترل و یا در مواردی، درمان نماییم. البته غذادرمانی نیازمند زمان بوده و برای این که اثرات مثبت غذا درمانی ملموس‌ و مشهود شود توصیه می‌شود که تحت نظر و مشاوره پزشک آشنا با طب سنتی و غذا درمانی صورت پذیرد./

- چاشنی غذای مفید برای گرم‌مزاج‌ها:/

سماق، غوره، آب لیموترش، تمر هندی، به و انار می‌باشد./
- آن چه برای سرد مزاج‌ها مفید باشد:/
قیسی، سیب، عسل، انجیر، مویز، کشمش، انگور شیرین، تره‌تیزک، انار شیرین، گردو، توت، بادام و خرما، دارچین، زنجبیل، هل، میخک و مانند آن/

- تقویت کننده‌های مغز:/

مروارید، آمله، بهار به، بهار سیب، شکوفه گلابی، گل سرخ، عرق بهار نارنج، زنجبیل، سعد، سنبل‌الطیب، مشک، عود، عنبر، کندر، مغز حیوانات، گوشت پرندگان./
- تقویت کننده‌های قلب و مفرحات آن:/
گلابی، آمله، تمر هندی، سیب، صندل، ریباس، کافور، گل‌گاوزبان، گشنیز، گل سرخ، مروارید، نیلوفر، نارنج، هلیله، ورق نقره و طلا، اسطوخدوس، ابریشم، بهمنین، جدوار، دارچین، زعفران، سنبل، سعد، شقاقل، عود، عنبر، فرنجمشک، نعنا./

- تقویت کننده‌های کبد: /

کاسنی، انار، حب بلسان، دارچینی، مصطکی رومی./
- تقویت کننده‌های معده و روده: /
آمله، انار دانه، هلیله، سماق، طباشیر، گل سرخ، مربای هلیله، پوست ترنج، دارچین، سعد، کندر، مصطکی، نعنا، عود./

- داروهای تعدیل‌کننده خون:/

تخم کاسنی، تخم کاهو، گشنیز، گل سرخ، آب‌لیمو، سکنجبین، شربت عناب، شربت صندل، شربت کدو و…/
- داروهای تعدیل‌کننده صفرا:/

خرفه، به‌دانه، کاسنی، تخم خیارین، گشنیز خشک، صندل، تخم کاهو، کافور و…/
- داروهای اشتهاآور:/

سکنجبین سفرجلی، شربت لیمو و نعنا سبز، سرکه و پیاز، انار ترش، شربت پودینه./

 سردردی که از غلبه خون باشد:/

معده را با آلو و تمرهندی و ترنجبین صاف و نرم کند. غذاهاي رقیق که از اسفناج و کدو و ماش و جو پخته باشند همراه با آب انار ترش، آبغوره، آلو، تمرهندی و یا آلو زرد پخته بخورد./

 سر دردی که از غلبه صفرا باشد:/

معده را با ملینات نرم داشته با سبوس گندم، گل خطمی ‌و گل بنفشه پاشویه نماید. با خوردنی‌های آبکی مانند هندوانه و کاهو و لیموشیرین و عناب مزاج را مرطوب بدارد. آش گشنیز و اسفناج و عدس با جوجه خروس همراه ترشی‌ها مانند آبغوره، آب لیمو، آب انار، آب تمر هندی، آب آلو، گوجه سبز یا گوجه براغانی میل نماید./

 سردردی که از غلبه بلغم باشد:/

از خوردنی‌های سرد و تر مانند ماست، دوغ، خیار، هندوانه، برنج، کاهو، گوجه‌فرنگی و امثال آن پرهیز نماید. نخودآب ، مرغ محلی جوان یا کبک و تیهو، با دارچین و فلفل سبز و زیره بخورد. هم‌چنین خوردن انیسون، مصطکی، گلنگبین مفيد است./

 سردردی که از غلبه سودا باشد:/

استراحت نماید و بر پهلوی چپ بخوابد و سعی کند آرامش فکری و جسمی ‌داشته باشد. نخوداب، مرغ و خروس، تخم‌مرغ نیم‌بند بخورد. مرباهای مفرح مانند مربای بهار نارنج و مربای به صرف نماید./
نخودآب: مقداری نخود را با کمی ‌آب و نمک و ادویه مناسب و با حرارت ملایم بپزید. در حین مصرف کمی ‌روغن زیتون به آن اضافه نمائید./

 سردردی که از سرما باشد:/

سردردی که از سرما یا آب سرد یا نزله و هوای سرد باشد.از باد سرد و هوای سرد دوری کند. نخوداب، کبک یا مرغ محلی همراه زیره و دارچین تناول نماید./
نزله: ریزش فضولات مرطوب از دو بطن جلوی مغز به حلق و سایر اعضای بدن را گویند./

 سردردی که از باد (ریح) باشد:/

از چیزهای بادانگیز مانند بادمجان، لوبیا، عدس، ترب، کلم خودداری نماید. معده را با ملین یا مسهل نرم نگه دارد. نخودآب، مرغ محلی یا خروس با دارچین بخورد./

سردردی که بعد از بیدار شدن از خواب باشد:/

هر صبح نان در آبغوره یا شربت ریباس یا آب سماق یا آب انار خیسانده و چند لقمه بخورد. اگر ضعف نیز غالب باشد کمی ‌خرفه و زعفران بر لقمه‌ها بپاشد./

- سرگیجه اگر از حرارت آفتاب و گرما و دود و بو و امثال آن باشد:

از آفتاب، حرارت، دود و غبار، مصرف دخانیات و مسکرات دوري نماید. مسهل ملایم و موافق طبع خورده و تنقیه نرم نماید. ترشی بنوشد و سپس با مواد مناسب قلب و مغز را تقویت کند. مربای آمله و اطریفل گشنیزی مفید است./

- سرگیجه ناشی از ضربه یا سقوط:/

سر را از حرارت دور بدارد، اسبابی که موجب عطسه باشد فراهم نیاورد که منجر به غش می‌شود. روغن گل سرخ گرم کرده بر سر بمالد./

- بی‌خوابی ناشی از خشکی و گرمی :/

‌(علامت آن سبکی سر، خشکی چشم و زبان و بینی و گرمی ‌پوست سر می‌باشد)/
منزل را مرطوب نگاه دارد. از خوردن گرمی ‌و خشکی مانند فلفل و دارچین و هل و الکل و حرکت در آفتاب خودداری کرده و هرچه بیشتر با آب نیم گرم حمام نماید. آب هندوانه، مغز خیار، آب لیمو شیرین، آش جو، برنج، پاچه، سیرابی، جوجه مرغ محلی، گوشت بزغاله، کدو، کاهو و ماست شیرین محلی بخورد. روغن گل بنفشه به بینی و پیشانی و سر بمالد. /

- فراموشی ناشی از سردی و رطوبت:/

از آب و استحمام زیاد و صرف نوشیدنی‌ها و خوردنی‌های مرطوب و سرد مانند خیار و هندوانه و برنج و ماست و دوغ و گوجه‌فرنگی و مانند آن پرهیز نماید. مربای زنجبیل، کندر با شکر، مرغ محلی فربه جوان و گوشت گوسفند جوان و نخود و زیره و دارچین و مانند آن بخورد./

- فراموشی ناشی از گرمی ‌و خشکی مزاج: /

مزاج را نرم داشته و با جوشانده گل بنفشه یا گل خطمی ‌یا هر دو تنقیه نماید. از خوردن گرمی‌ها خودداری کند. شیرمحلی گاو، ماست محلی شیرین، جوجه خروس، گوشت گاو، جو، گشنیز، هندوانه، مغزخیار و امثال آن بخورد. روغن گل بنفشه به بینی و پیشانی و سر بمالد. /

- بوی بد دهان ناشی از گرمی:/

آلو را در آب خیسانده و هر صبح بنوشد. مغز خیار، آلو، هلو، شلیل و امثال آن میل نماید. پاکسازی و تنقیه معده و مغز مفید است.

- بوی بد دهان ناشی از غلبة بلغم و رطوبت:/

زنجبیل پرورده یا گلقند، کباب غذا‌های گوشتی پرادویه بخورد. قبل از غذا یکی دو قاشق آب و نمک بنوشد. پاکسازی و تنقیه معده و مغز مفید است./
 

سرفه خشک و بدون خون و بلغم:/
فعالیت را کمتر کرده، از غذای سرخ‌کرده و چرب و شیرین و آب و هوای سرد بپرهیزد. حریره بادام، آش کدو، اسفناج، جو، چغندر، مرغ محلی و خروس بخورد./
- حریر بادام: بادام را در آب خیسانده پوست بگیرید و بکوبید و در پارچه ریخته در آن بمالید و شیره بکشید سپس آرد برنج و عسل ریخته روی آتش گذارده و نیم ساعت، ملایم بجوشانید. /
* سرفه همراه با خون:/
از حرکت شدید، بسیار سخن گفتن، با خشم و آواز و غضب بلند صدا کردن، غذای تند و تیز و شور و تلخ و شیرین و چرب یا غذاهای مانده، سرخ کرده باید پرهیز داشته باشد. جوجه خروس، جو، عدس بخورد (اگر تب نداشته باشد همراه آن غوره، سماق، زرشک، انار و لیموترش میل کند) پاچه بز، شیر محلی تازه جوشیده، زردة تخم‌مرغ عسلی، گوشت کبک، ماهی تازه که بخارپز شده یا در فر پخته باشند (سرخ نکرده باشند)./
سرفه ناشی از سردی:/
عسل، ادویه لعاب‌دار، انجیر، شربت زوفا، آب ترب و دم کرده دارچین و زنجبیل، نخوداب گوشت مرغ محلی یا گوسفند نافع است. /
سرفه ناشی از گرمی:/
چیزهای سردمزاج مثل لعاب اسفرزه، آش جو و کدو، کاهو، مغز خیار، آب لیمو شیرین، گشنیز و آب گشنیز، عناب، سپستان، تخم ختمی ‌بخورد. /
ذات الریه و ذات الجنب:/
از نوشیدن آب سرد، هوای سرد، تلاش زیاد و حرکت، دود و غبار، بانگ و مشاجره بپرهیزد. آش جو و گندم با کشک و اسفناج و گشنیز و عدس زیاد بخورد. آب خیار و مغز خیار، آب هندوانه، آب کدو با سکنجبین که زیاد ترش نباشد و آب لیموشیرین مفید است./
سل:/
زخم ریه را گویند که سبب آن نزله سینه است و از سر به شش فرو می‌آید. با توجه به بعضی علائم و تعریف، سل به معنای امروزی می‌تواند زیر مجموعه سل در مفهوم طب قدیم گنجانده شود. کشکاب را می‌توانند با پاچه بره، بزغاله، جوجه و یا مرغ فربه بدهند./
بیمار مسلول را باید اگر تابستان بود در هوای خنک لطیف و نسیم شمال منزل بدهند و اگر مکان او در برابر آب جاری و هوای مرطوب بود به طریق اولی مطلوب باشد. جامه و لباس زیر و روی او باید از پنبه و بستر و بالین وی نیز از پنبه و کتان و علف و کنف و حصیر باشد و هر چند یک بار همه را شسته یا تعویض نمایند و از لباسهای پشمی ‌و غیر آن بپرهیزند./
بستر و بالین او را نرم و مطبوع سازند. در اطراف او بنفشه و کافور و برف و یخ قرار دهند. دو سه نوبت در شبانه روز در اوقاتی که معده از طعام خالی باشد، پارچه را به آب گشنیز یا برگ خرفه یا صندل و گلاب و کافور تر کرده بر سینه و کتف‌های او گذارند و چون گرم شود عوض نمایند (در هوای سرد و وقتی که بیمار علاقه به سردی نداشته باشد نیم‌گرم استفاده کنند)./
پشت و ناف و کف دست و پای بیمار و هم‌چنین بینی و گوش و معده وی را با روغن بنفشه یا روغن تخم کدو یا هر دو چرب نمایند.
برای حفظ قوت، گوشت بزغاله بدون چربی و سفیدی را پاره پاره کرده با اندکی نمک و مختصری گلاب در شیشه در بسته ریخته، شیشه را در آب جوش انداخته ساعتی بجوشانند تا گوشت آب خود را پس بدهد. سپس آن آب را کشیده قدری گشنیز خشک که سائیده باشند در آن کرده بنوشانند تا قوت بیمار بر جا مانده سلامت از دست رفته را باز ستاند. گلقند و ماءالشعیر مفید است.
امیدوار ساختن، خوشحال کردن، شادی و تقویت روح و بدن، محبت و خوشرویی اطرافیان، اولین شرط بازگرداندن سلامت مسلول می‌باشد. /
 

درد قلب گرم: /
از مجادله و عصبانیت، مسکرات، دخانیات، جای گرم و غذای گرم بپرهیزد. کباب بره، کبک، راسته گوساله، آش سماق، آش آبلیمو، جو، اسفناج، کاهو، لیموترش، هندوانه، دوغ و نان مرغوب بخورد. /
* درد قلب سرد:/
از آب سرد و سردی و تری مانند هندوانه، خیار، دوغ، ماست، کاهو، گشنیز، آبغوره، ترشی، گوجه فرنگی و انواع آن بپرهیزد. انواع کباب جوجه، مرغ محلی، کبوتر، عصارۀ گوشت، دل گوسفند با زیره، زعفران، دارچین و نان و مقویات، مربای بالنگ، مربای به، مربای سیب، هویج، انجیر، انار شیرین، پسته، کشمش، گردو و بادام میل نماید./
* سوء‌هاضمه در مزاج گرم: /
شربت انار، زرشک، آبغوره، لیمو، ریباس، آب هندوانه، به و سیب بخورد./
* سوء‌هاضمه در مزاج سرد:/
گوشت کبوتر، گنجشک، نخوداب، مرغ محلی فربه با دارچین، زیره، قرنفل، خولنجان و گشنیز خشک تناول نماید. صبر زرد یا زعفران با آب به شکم بمالد./
* سوء‌هاضمه در مزاج سرد و خشک:/
مرغ محلی فربه، شوربای گندم و هم‌چنین غذاهای گرم و رطوبتی بخورد./
* درد معده:/
هر نوع درد معده اگر ناشی از زخم و امثال آن نباشد:
در هنگام خالی بودن معده ورزش نماید. در غذا از دارچین، پونه، نعناع و سیر استفاده کند. روغن‌های گرم مانند روغن زیتون خالص، کنجد و یا روغن گل سرخ بر شکم بمالد. از نوشیدنی‌ها و خوردنی‌های رطوبی مانند لوبیا، عدس، گلابی، سیب، ماست و شیر، تره و چیزهایی که در معده تولید باد کند بپرهیزد. سکنجبین با گلاب مفید است./
* اسهال شدید همراه با استفراغ:/
غذاهایی که سریع و آسان هضم می‌شوند بخورد. از خوردن آب سرد، استحمام آب سرد و هوای سرد بپرهیزد. خوابیدن و ساکن ماندن و روزه گرفتن مفید می‌باشد./
* بی‌اشتهایی: /
اگر از غلبه بلغم و یا سودا و عفونت معده باشد:/
زنجبیل پرورده، سیر، عسل، نعناع، مویز، انجیر خشک، پیاز، گلابی، سیب، به، شربت نعناع و شربت پونه میل نماید./
* بی‌اشتهایی ناشی از غلبه گرمی ‌:/
آب پرتقال، انارترش، شربت سماق، شربت عسل و لیموترش، معجون زرشک، کباب فیله گوساله، گوشت گاو با سماق بخورد./

ورم معده ناشی از کثرت خون یا غلبه صفرا:/
تا زمان بهبودی فقط ماءالشعیر بخورد. در صورت یبوست با مغز خیار و هلوی تازه یا پخته، مغز فلوس، تمرهندی و گل سرخ مزاج را نرم نگه دارد. از خوردن مسهلات قوی و استفراغ دوری کند. شربت آلو، شربت عناب، سکنجبین، ماش و کدو بخورد./
*ورم معده ناشی از غلبة بلغم:/
اغذیه لطیف و کم بخورد. نخوداب با دارچین و فلفل و زنیان، شربت عسل با روغن بادام شیرین بخورد. اگر تب نداشته باشد شوربای مرغ همراه چغندر و کلم میل کند. مسهل قوی و استفراغ زیان آورند. از عطریات مناسب چون عطر گل سرخ استفاده نماید. /
*ورم معده ناشی از غلبة سودا: /
حریره بادام، آش جو، خروس جوان، سوپ مغز قلم گاو یا پیه مرغ با اسفناج و گشنیز تازه، فرنی، نشاسته با روغن بادام و کمپوت هلو و گلابی بخورد. از آبغوره، ازگیل، سنجد و زالزالک اجتناب ورزد./
*نفخ معده ناشی از غلبه سودا:/
بعد از صرف غذا مصرف تخم کرفس، سداب، مرزنجوش، زنیان، بابونه، عرق شوید، عرق زیره، عرق رازیانه و عرق نعناع مفید خواهد بود. /
*نفخ معده با هر نوع علت:/
معجون اشق، حب باریجه، حب بلادر در هر صبح و حبّی مرکب از مصطکی، انغوزه، مرمکی، مقل ازرق، صبر زرد و ریوند چینی از هر یک به اندازه مساوی ساخته و در هر عصر یک دانه میل شود./
*زخم معده:/
نخست خورانیدن 75 گرم روغن بادام شیرین و سپس استعمال لعاب جوشانده ریشه و گل خطمی‌ و گل پنیرک مفید است. برای تسکین درد و تأمین خواب بیمار گرم مزاج عصاره تخم کاهو، تخم خشخاش و تخم گشنیز و برای بیمار سردمزاج عصاره شاه‌دانه توصیه می‌شود. هم‌چنین 8 مثقال ریشه شیرین بیان، 2 مثقال زیره سبز و 1مثقال زنیان را کوبیده و جوشانده و شب گذارند و صبح ناشتا میل نمایند (تا چند روز مداومت نماید). آش آبغوره، آش جو با خروس، آش سماق و رب انار، میوه‌های قابض چون سیب پوست کنده و مانند آن میل کند. مزاج را نرم بدارد، اما مسهل قوی نخورد (فلوس و شیره کاسنی برای لینت مزاج بهترین است). /
*ضعف در کبد گرم:/
دانه انار (که در سایه خشک شده باشد) و مویز را با هسته کوبیده با دارچین یا اندکی هل یا میخک مخلوط کرده، هر روز به اندازه دو سه گردو تناول نماید.کاسنی، آب انار، شربت صندل، آب زرشک، رب به و سیب، مرغ محلی، کبک، تیهو با آبغوره، آش جوجه مرغ با آبغوره میل کند. آب پنیر با سکنجبین و هلیله زرد بنوشد (هر استکان آب پنیر و سکنجبین در یک قاشق چای‌خوری پوست ساییده هلیله زرد کفایت می‌نماید). /
*ضعف در کبد سرد:/
با دارچین، زعفران، گلقند، زنجبیل پرورده، آمله پرورده، انیسون و زعفران، زیره، بالنگ، مربای شقاقل، صندل، مربای سیب، مربای به کبد را تقویت نماید. مرغ محلی را با ادویه مناسب مانند زعفران و هل و میخک و مویز ترتیب داده و بخورد. غوره، سرکه، نارنج، ماست، دوغ، خیار و هندوانه نخورد./
*یرقان:/
محل سکونت را خنک و مرطوب و مزاج را نرم بدارد. خوردن نمک و استحمام با آب شیرین مضر است. مرغ محلی جوان، جوجه خروس، گوشت بزغاله همراه نخود، کدو، ماش، گشنیز، آب زرشک یا آب انار یا آب تمر هندی، ریباس، هندوانه، لیمو ترش، مغز خیار، کشک، سیب، آلو و گوجه بخورد (به جای آب، عرق کاسنی یا آب کاسنی بنوشد که این نوشیدنی در مرض یرقان بسیار مفید می‌باشد)./
 

*اسهال روده ناشی از صفرا و گرمی ‌:/
شور، تند و تیز و داغ، گرمی، گوشت و چربی نخورد. از آب سرد و هوای سرد، غسل با آب سرد اجتناب نماید. جهت تقویت روده، هلیله زرد با شکر سرخ بخورد. (باید هسته هلیله زرد را خارج کرده، پوست آن را ساییده و مصرف نمود). پاچه گوسفند، کباب مرغ محلی نیم پز با آب سماق که با مویز پخته باشد، رب انار، رب غوره و مربای بالنگ میل نماید. اگر تب داشته باشد گوشت نخورد./
*اسهال ناشی از اجتماع رطوبت فاسد در روده‌ها:/
کباب گوشت طیور با دارچین و زعفران، غذا و میوه‌های قابض مانند برنج و زیره بو داده، سیب، به یا آب پخته آنها میل کند./
*اسهال ناشی از سردی:/
رازیانه، تخم کرفس، زیره و کنجد سیاه بخورد.
*زخم روده: /
از غم و رنج و فکر‌های منفی، افراد ترشروی تلخ زبان و مردم نادان دوری کند. گوشت و چربی نخورد و اگر ناچار باشد آب جوجه مرغ محلی و پاچه که با رب ریباس یا رب غوره یا آب لیموترش کرده باشد بخورد. برنج با ماست یا دوغ محلی، آب عسل، لعاب برنج، آب ریباس، روغن بادام شیرین و ماء الشعیر نافع است./
*ضعف کلیه و مثانه: /
از جماع و قی و مسهلات قوی بپرهیزد. حرارت و گرمی را با خوردن سردی، سردی و برودت را با خوردن گرمی ‌از بدن دفع نماید. مغز بادام، پسته، فندق، تخم‌مرغ نیم‌بند، حلوای آرد پسته، پاچه، کباب گوشت راسته و گوشت فیله بره، کباب جوجه و مرغ محلی با ادویه و چاشنی موافق مزاج، آب گوشت مرغ محلی چربی‌دار که با مویز پخته شده باشد با نان بخورد. /
نکته: در ضعف کلیه باید به ضعف جگر و قلب نیز توجه نموده و تقویت آن‌ها را نیز رعایت کنند./
*ورم کلیه ناشی از غلبة برودت و بلغم:/
نخودآب، کباب جوجه مرغ محلی، کبوتر، گنجشک و گوشت طیور که در آن پونه و تخم کرفس و زیره چاشنی کرده باشند بخورد./
*ورم کلیه ناشی از غلبه حرارت: /
شربت عناب، شربت انار، شربت آلو، زرشک، آب خیار چنبر به همراه عرق کاسنی بسیار مفید است. /
*سنگ کلیه:/
آش جوجه مرغ محلی، سوپ مرغ محلی با کدو و اسفناج، خوردن مغز خیار به جای میوه، ریشه و تخم کرفس، شوید، پونه، انیسون، سیاهدانه، رازیانه، دارچین، پرسیاوشان، زیره، ولیک، کاکوتی، گل سرخ، صندل، گلنار، خطمی، کلم قمری، انگور سفید، انجیر، بادام تلخ، فندق، زیتون پرورده، تخم ترب سیاه، آلبالو، اسفند، صمغ درخت گردو، انغوزه، آلو سیاه، صمغ بسفایج مفید است. /
*زخم مثانه:/
از فعالیت‌های شدید که بدن را گرم کند اجتناب نماید. از خوردن غذاهای ترش، شور و تند و چیزهای زیاد شیرین بپرهیزد. غذاهای رقیق و سبک و بدون گوشت و چربی، شیر برنج، پاچه گوسفند، شوربای جوجه خروس، شربت آلو، شربت عسل و لیموترش، بذرهای ملین، توت فرنگی بخورد. در صورت مصرف ترشی، باید بسیار معتدل و مخلوط با شیرینی باشد. /
*بیماری مثانه ناشی از غلبه گرمی ‌و خوردن چیزهای گرم:/
گوشت مرغ محلی با اسفناج، کدو، آب انار، تخم‌مرغ محلی نیم پز، مغز خیار، آب لیمو شیرین و شربت انار بخورد. /
*سوزش ادرار:/
خیار، خاکشیر، شربت بنفشه، آب هندوانه و آب انار مفید است./

 


This portlet has been undeployed. Please redeploy it or remove it from the page.